Kısaca: El terminali, barkod ya da karekod okuyucusu gövdesine yerleşik, elde taşınan dayanıklı bir mobil bilgisayardır. Mal kabul, sayım, sipariş toplama, sevkiyat ve saha satışında okutulan veriyi yazılım aracılığıyla ERP'ye aktarır. Bugün satılan cihazların çoğu Android'dir; Mobilteg'in Depologi ve Mobilteg Saha uygulamaları Android 7.0 ve üzeri cihazlarda çalışır.
El terminali nedir?
El terminali (İngilizce handheld terminal, eski adıyla PDA), ekranı, klavyesi ya da dokunmatik yüzeyi, bataryası ve dahili barkod okuyucusu olan endüstriyel bir el bilgisayarıdır. Sıradan bir telefondan farkı; okuma motorunun hızlı ve uzun ömürlü olması, gövdenin düşmeye, toza ve suya dayanıklı tasarlanması ve bataryanın vardiya boyu çalışacak şekilde seçilmesidir.
Cihaz tek başına bir şey kaydetmez. Asıl işi, üzerinde çalışan el terminali programı yapar: okutulan barkodu ürünle eşleştirir, siparişle karşılaştırır, hatayı anında söyler ve sonucu sunucuya, oradan da ERP'ye belge olarak gönderir. Bu yüzden el terminali seçimi her zaman "hangi yazılımla, hangi ERP'ye" sorusuyla birlikte düşünülmelidir.
El terminali ne işe yarar?
El terminali, depoda ve sahada elle yazılan her kaydı barkod okutmaya çevirerek hem hızı hem doğruluğu artırır. En sık kullanıldığı işler:
- Mal kabul: gelen ürünü satın alma siparişiyle karşılaştırmak, fazla ya da yanlış geleni kapıda yakalamak.
- Yerleştirme ve adres değiştirme: ürünü hangi rafa koyduğunuzu raf etiketini okutarak kaydetmek.
- Stok sayımı: kâğıt listesiz, ekip ekip paralel sayım ve fark raporu.
- Sipariş toplama ve sevkiyat: yanlış ürünün araca binmesini engellemek, irsaliyeyi okutulan miktarla kesmek.
- Depolar arası transfer: çıkan ve varan miktarı iki uçta da okutarak yolda kalanı görmek.
- Saha satış ve teslimat: plasiyerin sipariş alması, sıcak satış yapması, şoförün teslim kanıtı alması.
- Fiyat ve stok sorgulama: mağazada ya da depoda "bu ürün nerede, kaç tane var" sorusuna anında cevap.
El terminali nasıl kullanılır?
Günlük kullanım, akıllı telefon kullanmaya çok benzer; personelin öğrenmesi gereken şey cihaz değil, uygulamadaki iş adımlarıdır. Depoda tipik bir okutma şu sırayla ilerler:
- 1
Görev ya da belge seçilir
Personel uygulamada mal kabul, sayım ya da toplama ekranını açar; görevli yapıda "sıradaki görev" kendiliğinden gelir.
- 2
Barkod okutulur
Tetiğe basılır, okuyucu barkodu çözer ve uygulamadaki alana yazar. Raf adresi, ürün, lot ya da koli etiketi aynı yöntemle okunur.
- 3
Yazılım doğrular
Ürün siparişte yoksa, miktar aşılıyorsa ya da yanlış raf okutulduysa sesli ve titreşimli uyarı verilir, satır açılmaz.
- 4
Belge ERP'ye gider
Okutma bitince irsaliye, sayım ya da transfer belgesi sunucu üzerinden ERP'ye yazılır; akşam ofiste yeniden giriş gerekmez.
Cihazın sunucuyla konuşması için çoğunlukla depodaki Wi-Fi ağı kullanılır. Sahada çalışan cihazlar mobil veriyle bağlanır; iyi bir uygulama bağlantı koptuğunda kaydı cihazda bekletip bağlantı gelince gönderir.
El terminali türleri
El terminalleri işletim sistemine, gövde biçimine ve ek donanımına göre ayrılır. Aşağıdaki tablo satın alırken karşılaşacağınız ana türleri özetler.
| Tür | Nedir? | Nerede uygun? |
|---|---|---|
| Android el terminali | Güncel Android sürümüyle gelen, uygulama yüklenebilen, dokunmatik ekranlı terminal. | Bugün yeni alınacak hemen her depo ve saha cihazı için varsayılan seçim. |
| Windows CE / Embedded terminal | Eski nesil, Microsoft'un gömülü işletim sistemiyle çalışan terminal. | Yeni alım için önerilmez; desteği sona erdi. Geçiş rehberi |
| Tabanca (pistol grip) tipi | Alt kısmında tetik sapı olan, uzun süre okutma için ergonomik gövde. | Gün boyu yoğun okutma yapılan depo, raf arası toplama, yüksek raf. |
| Telefon tipi (dokunmatik) | Akıllı telefon boyutunda, yan tuşlu dahili okuyucusu olan ince terminal. | Mağaza, hafif depo işleri, plasiyer ve şoför. |
| Tuş takımlı terminal | Fiziksel sayı tuşları olan, eldivenle kullanımı kolay gövde. | Soğuk oda, eldivenle çalışma, çok miktar girişi yapılan işler. |
| Yazıcılı el terminali | Gövdesinde termal fiş yazıcısı bulunan terminal. | Sahada fatura, irsaliye ya da tahsilat makbuzu basılan sıcak satış. |
| RFID'li el terminali | Barkoda ek olarak RFID etiketlerini toplu okuyabilen terminal. | Tekil etiketli ürünler, tekstil, varlık takibi; etiket yatırımı gerektirir. |
Okuyucu motoru da önemli bir ayrımdır. 1D (lazer ya da lineer) motor yalnız çizgili barkodları okur. 2D (imager) motor buna ek olarak QR, DataMatrix ve GS1 DataMatrix gibi karekodları da okur; yeni alımlarda 2D motor tercih edilir.
El terminali fiyatı neye göre değişir?
El terminali fiyatı tek bir rakamla ifade edilemez; aynı markanın iki modeli arasında bile belirgin fark olur. Fiyatı belirleyen başlıca etkenler şunlardır:
- Okuyucu motoru: 1D, standart 2D ya da uzak mesafe (yüksek raf) okuyan motor.
- Dayanıklılık: IP koruma sınıfı, beton zemine düşme dayanımı, soğuk ortamda çalışma.
- Android sürümü ve güncelleme taahhüdü: üreticinin kaç yıl güvenlik güncellemesi vereceği.
- Batarya: kapasite ve vardiya ortasında değiştirilebilir olup olmadığı.
- Ek donanım: yazıcı, RFID, tuş takımı, sıcak değiştirilebilir batarya, mobil veri (SIM).
- Aksesuar ve servis: şarj beşiği, tabanca sapı, kılıf, garanti süresi ve yerinde servis.
Cihaz fiyatına yazılım lisansı dahil değildir. Toplam maliyeti hesaplarken cihaz, aksesuar, yazılım lisansı, kurulum ve etiketleme masrafını birlikte düşünün. Mobilteg, yazılımla birlikte cihaz ihtiyacını da teklifinde değerlendirebilir; güncel fiyat için teklif isteyin.
El terminali nasıl seçilir? Kontrol listesi
Doğru el terminali, yapacağınız işe ve kullanacağınız yazılıma göre seçilir. Satın almadan önce şu soruları cevaplayın:
- Yazılım uyumu: Kullanacağınız depo ya da saha programı bu cihazın Android sürümünü destekliyor mu?
- Okuma yöntemi: Okuyucu klavye (keyboard wedge) çıkışına ayarlanabiliyor ve her okumada Enter gönderebiliyor mu?
- Barkod türleriniz: Karekod, GS1-128, tartılı etiket ya da koli etiketi okuyacak mısınız? Öyleyse 2D motor şart.
- Okutma yoğunluğu: Kişi başı günde kaç okutma yapılacak? Yoğunsa tabanca sapı ve değiştirilebilir batarya düşünün.
- Ortam: Soğuk oda, toz, yağmur ya da sık düşme var mı? IP sınıfına ve düşme dayanımına bakın.
- Raf yüksekliği: Üst kat raf etiketini yerden okutmanız gerekiyorsa uzak mesafe motoru gerekir.
- Bağlantı: Depo Wi-Fi kapsamı yeterli mi? Sahada kullanılacaksa SIM yuvası var mı?
- Yazdırma: Sahada fiş basılacaksa yazıcılı terminal mi, cihaz + Bluetooth yazıcı mı?
- Güncelleme ömrü: Üretici kaç yıl Android güvenlik güncellemesi veriyor?
- Servis: Türkiye'de yedek parça, batarya ve onarım hizmeti alınabiliyor mu?
- Cihaz yönetimi: Çok sayıda cihazı uzaktan kurmak ve güncellemek için bir yönteminiz var mı?
- Deneme: Yazılımı satın almadan önce kendi cihazınızda, kendi barkodlarınızla deneyebiliyor musunuz?
Zebra, Honeywell, Datalogic, Urovo, Point Mobile, M3, Newland, CipherLab ve Sunmi Türkiye'de sık görülen Android el terminali markalarıdır. Mobilteg uygulamaları için marka şartı yoktur; yukarıdaki kriterleri sağlayan her model kullanılabilir.
Telefon ve Bluetooth okuyucu ne zaman yeter?
Her iş için el terminali almak gerekmez. Okutma sayısı düşükse sıradan bir Android telefon, kamerasıyla ya da cebe sığan bir Bluetooth barkod okuyucuyla işinizi görebilir. Karar için şu karşılaştırmayı kullanın:
| Durum | Telefon (+ Bluetooth okuyucu) | El terminali |
|---|---|---|
| Plasiyer günde birkaç müşteride sipariş alıyor | Yeterli | Gerekmez |
| Şoför teslimatta imza, fotoğraf, konum alıyor | Yeterli | Gerekmez |
| Küçük depoda haftada birkaç mal kabul | Okuyucuyla yeterli | İsteğe bağlı |
| Gün boyu toplama ve sevkiyat | Yorucu, yavaş | Önerilir |
| Yıllık sayımda yüzlerce okutma | Batarya ve hız yetmez | Önerilir |
| Soğuk oda, toz, sık düşme | Cihaz ömrü kısalır | Önerilir |
Kamera ile barkod okumak mümkündür ama her okutmada odaklanma beklenir. Günde onlarca okutma için kabul edilebilir, yüzlerce okutma için değildir.
El terminalinde otomatik Enter ve klavye ayarı
Çoğu el terminali programı, okuyucunun okuduğu barkodu bir klavyeden yazılmış gibi almasını bekler. Bu yönteme klavye çıkışı (keyboard wedge) denir. Ayar, cihazın kendi tarayıcı ayarları uygulamasından yapılır ve markaya göre adı değişir; genelde şu iki seçenek kontrol edilir:
- Çıkış yöntemi: "Keyboard", "Klavye" ya da "Keystroke" seçilir; uygulamaya özel yayın (intent) gerekmez.
- Sonek (suffix): Her okumanın sonuna "Enter" (CR ya da LF) eklenir. Böylece uygulama okutmanın bittiğini anlar ve bir sonraki alana geçer.
Barkod okunuyor ama ekrana yazılmıyorsa ya da her okutmadan sonra elle Enter'a basmak gerekiyorsa sorun neredeyse her zaman bu iki ayardadır.
Mobilteg uygulamaları hangi el terminalinde çalışır?
Mobilteg, 2002'den beri Bursa Ulutek Teknopark'ta mobil iş yazılımı geliştiren bir firmadır ve iki ana ürünü el terminali için tasarlanmıştır:
Depologi (depo, WMS)
Mikro V17 ile canlı çalışan depo yönetim sistemi. Android 7.0 ve üzeri, ARM ya da x86 her el terminalinde çalışır; okuyucu hangi alan seçili olursa olsun yakalanır, okuyucusuz telefonda kamera kullanılır. Kurulumsuz web (PWA) sürümü tablet ve masaüstünde açılır.
Depologi'yi inceleyinMobilteg Saha (saha, dağıtım, ERP)
Plasiyer, şoför ve depo personeli için tek Android uygulaması; ekranlar role göre açılır. Telefonda ya da barkod okuyuculu el terminalinde çalışır, internet kesildiğinde satış, teslimat ve toplama sürer.
Mobilteg Saha'yı inceleyinİki uygulama da Google Play yerine doğrudan APK olarak dağıtılır ve uygulama içinden güncellenir. Cihaz ve okuyucu ayarlarının ayrıntısı için Android el terminali sayfasına, Windows CE cihazlarınızı değiştirmeyi düşünüyorsanız geçiş rehberine bakın.
El terminali hakkında sık sorulanlar
El terminali ile akıllı telefon arasındaki fark nedir?
El terminalinde barkod okuyucu donanım olarak gövdeye yerleşiktir, tetikle saniyenin altında okur ve binlerce okutmaya dayanır. Gövde düşmeye, toza ve suya karşı dayanıklı, batarya vardiya boyu çalışacak şekilde tasarlanır. Telefon ise kamerayla okur ve yoğun depo işinde hem yavaş hem kırılgan kalır; düşük hacimli saha işleri için yeterlidir.
RF el terminali nedir?
RF (radyo frekansı) el terminali, okuttuğu veriyi kablosuz ağ üzerinden sunucuya anında gönderen terminaldir. Eski "batch" terminaller veriyi cihazda biriktirir, gün sonunda beşiğe takılıp bilgisayara aktarılırdı. Bugünkü Android el terminallerinin tamamı Wi-Fi ile çalıştığından RF terminal sayılır; iyi bir uygulama bağlantı koptuğunda veriyi kuyrukta bekletir.
El terminali bilgisayara nasıl bağlanır?
Modern kullanımda el terminali bilgisayara kabloyla bağlanmaz. Cihaz Wi-Fi ya da mobil veriyle depo programının sunucusuna bağlanır, sunucu da ERP'ye yazar. Mobilteg uygulamalarında cihazı tanımlamak için yönetim ekranındaki kurulum QR kodunu okutmak yeterlidir; sunucu adresi ve lisans cihaza kendiliğinden gelir.
El terminali internet olmadan çalışır mı?
Cihaz çalışır, ama kaydın nereye gideceğini yazılım belirler. Mobilteg Saha'da satış, sipariş, tahsilat, teslimat ve toplama internetsiz sürer, kayıtlar bağlantı gelince sırayla gönderilir. Depologi'de el terminalleri yerel ağ üzerinden sunucuya bağlanır; internet kesintisi günlük depo işini durdurmaz.
El terminali kullanmak zor mu?
Hayır. Arayüzü sade tasarlanmış bir uygulamada personel ekranı açar, tetiğe basar ve uyarıları dinler. Telefon kullanabilen biri okutmayı kısa sürede öğrenir. Zorluk genelde cihazda değil süreçtedir: raf etiketlerinin, ürün barkodlarının ve sorumlulukların önceden düzenlenmesi gerekir.
El terminali ile fatura kesilebilir mi?
Evet, yazılım destekliyorsa. Sıcak satışta plasiyer araçtaki stoktan satış yapar, fatura ya da irsaliye ERP'de veya saha sisteminde oluşur ve yazıcılı terminalden ya da Bluetooth yazıcıdan basılır. Elektronik belge (e-Arşiv, e-İrsaliye) için yazılımın bir entegratörle bağlantısı gerekir. Ayrıntı: sıcak satış rehberi.
Android el terminalinde uzak masaüstü (RDP) ile çalışmak doğru mu?
Kısa vadeli bir çözüm olarak kullanılabilir ama önerilmez. Uzak masaüstünde her tuş ve okutma ağ üzerinden gider; Wi-Fi zayıfladığında ekran donar, oturum düşer ve yarım kalan işlem kaybolabilir. Küçük ekrana sığmayan masaüstü formları da hataya yol açar. Cihazın kendi uygulaması (native) daha hızlı ve güvenilirdir.
Hangi el terminali markası daha iyi?
Tek bir doğru marka yoktur; doğru cihaz işinize ve yazılımınıza uyan cihazdır. Okuyucu motoru, dayanıklılık, Android güncelleme taahhüdü ve Türkiye'deki servis ağı markadan daha belirleyicidir. Mobilteg uygulamaları belirli bir markaya bağlı değildir; Android 7.0 ve üzeri, klavye çıkışına ayarlanabilen her model uygundur.